Bijensterfte, oorzaken en gevolgen

[Bijgewerkt op 19 mei 2009]
In een rapport van Alterra uit 2006 zijn emissies van bestrijdingsmiddelen uit de Nederlandse land- en tuinbouw in kaart gebracht. De normoverschrijdingen zijn het ergst bij de bloembollenteelt en de glastuinbouw.

Het rapport heeft niet naar de risico's voor bijen gekeken maar heeft wel veel voor de bijenhouderij alarmerende concentraties imidacloprid in het oppervlaktewater gevonden. Via bloeiende planten langs de slootkanten kunnen bijen er aan worden blootgesteld en ook via planten die water krijgen uit vervuilde sloten. Omdat imidacloprid een systemisch insecticide is wat zeer effectief door de wortels wordt opgenomen en in de sapstroom van de plant terecht komt, zijn de te verwachten concentraties in de planten (en dus pollen en nectar) in deze gebieden naar verwachting aanmerkelijk hoger dan de concentraties in het water, en die zijn al zeer alarmerend. Bovendien fourageren bijen ook rechtstreeks op water en voeden het broed hiermee. Op sommige meetpunten zit de concentratie imidacloprid in het water maar liefst 300 keer boven het Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau (MTR = 0.013 µg/L voor Imidacloprid, waarden van 4 µg/L zijn gemeten).
Er zijn 218 metingen in 2006 die boven de 5*MTR uitkomen (de rode stippen op onderstaande kaart), uitgaand van de 2006 MTR van 0.013 µg/l. De mediaan is 0.31 µg/l (dus op de helft van de rode punten op de kaart zit imidacloprid 24x of meer boven de MTR) en het gemiddelde van de rode stippen is 0.49 µg/l (dus gemiddeld zit op een rode stip op de kaart de concentratie 37x boven de MTR norm).

Kaart van normoverschrijdingen Imidacloprid in Nederlands Oppervlaktewater 2006
Bron: Bestrijdingsmiddelenatlas
[Centrum voor Milieuwetenschappen, Universiteit Leiden en Rijkswaterstaat-Waterdienst, download datum kaartje 9 mei 2009]

Op het bovenstaand plaatje rechts de actuele sterftecijfers van bijenvolken zoals Romée van der Zee die heeft gevonden voor het jaar 2008 in haar monitoringprogramma. (Imkers van Nederland: het is cruciaal voor ons wetenschappers dat jullie de vragenlijsten van Romée invullen of je nu veel of weinig sterfte hebt, we hebben ALLE gegevens nodig, liefst van alle imkers, anders komen we er niet uit! - de link met imidacloprid is een hypothese en nog geen wetenschappelijk vastgesteld verband in Nederland, we willen weten of we op het goede spoor zitten of dat we deze factor uit kunnen sluiten en dat kan alleen met monitoringgegevens. Jullie medewerking is erg belangrijk.)

Meer nu over de gemeten overschrijdingen van het toegestane imidaclopridgehalte in Nederlands Oppervlaktewater. In een reeks documenten vonden we alarmerende feiten:

Caffarelli V., Galassi T., Mazzini F., Nencini L., Rapagnani M.R., Rossi R., Screpanti C.

ABSTRACT
Groundwater contamination risk indices are presented for 106 pesticides currently applied on two widespread cultivations in the Province of Ferrara, sugar-beet and pear-tree. The indices were evaluated on the basis of the Attenuation Factor (Rao, 1985), for six soils representative of the pedological regions of the area under study.

Aiming to evaluate the contamination of groundwater by pesticides in cotton growing areas, an SPE-based method (styrene-divinylbenzene copolymer - SDVB) was developed for the simultaneous determination of twelve pesticides in water by HPLC/DAD. The method was validated and average recoveries ranged from 73 to 113%, with a relative standard deviation of 2 to 16%. Detection limits ranged from 0.06 to 0.57 μg L-1. The method was applied to groundwater samples (110) from cotton fields located in “Primavera do Leste”, Mato Grosso state, Brazil.

Emilio Gonza lez-Pradas, Marıa Dolores Urena-Amate, Francisco Flores-Cespedes, Manuel Fernandez-Perez, James Garratt, and Richard Wilkins

Juanita Bacey

This document reviews all routes of environmental fate for imidacloprid under field conditions for its potential use in controlling the glassy-winged sharpshooter. Imidacloprid is a chloronicotinoid insecticide.

Download this document

Tussenevaluatie Nota Duurzame Gewasbescherming, Deelrapport Voedselveiligheid
Van Klaveren et al., 2006. RIKILT rapport 2006

Download het rapport

Rômulo Penna Scorza Junior, Johan H. Smelt, Jos J. T. I. Boesten, Rob F. A. Hendriks, and Sjoerd E. A. T. M. van der Zee

Een in april verschenen studie van onze Zuiderburen stelt "Our results support the hypothesis that imidacloprid seed-treated maize has no negative impact on honey bees". De Franse biodiversiteitsonderzoekster Laura Maxim plaatst grote kanttekeningen bij de opzet van deze studie.

Marie-Pierre Halm, A. Rortais, G. Arnold, J. N. Taséi, and S. Rault

Abstract

The procedure to assess the risk posed by systemic insecticides to honey bees follows the European Directives and depends on the determination of the Hazard Quotient (HQ), though this parameter is not adapted to these molecules. This paper describes a new approach to assess more specifically the risk posed by systemic insecticides to honey bees with the example of imidacloprid (Gaucho). This approach is based on the new and existing chemical substances Directive in which levels of exposure (PEC, Predicted Exposure Concentration) and toxicity (PNEC, Predicted No Effect Concentration) are compared. PECs are determined for different categories of honey bees in relation to the amounts of contaminated pollen and nectar they might consume. PNECs are calculated from data on acute, chronic, and sublethal toxicities of imidacloprid to honey bees, to which selected assessment factors are applied. Results highlight a risk for all categories of honey bees, in particular for hive bees. These data are discussed in the light of field observations made on honey bee mortalities and disappearances. New perspectives are given to better determine the risk posed by systemic insecticides to honey bees.

[Dit overzicht is niet actueel kijk ook op: http://www.bijensterfte.nl/nl/node/448 voor een completer beeld]

In de afgelopen 15 jaar heeft het College voor de Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden in Wageningen de toelating van drie systemische insecticiden die zeer giftig zijn voor bijen gestaag verruimd voor tal van gewassen. Het gaat metname om imidacloprid en de laatste jaren ook om clothianidine en thiamethoxam. Vanaf 2004 is de toelating ingrijpend verruimd en daarmee is het gebruik zeer sterk toegenomen: meer dan vertienvoudigd. In de bestrijdingsmiddelenatlas (www.bestrijdingsmiddelenatlas.nl) is dit vanaf 2004 dan ook terug te zien in de sterke toename van normoverschrijdingen van imidacloprid in het oppervlaktewater van met name de glastuinbouw en bollengebieden. De laatste drie jaar is de toelating opnieuw fors verruimd

Een overzicht van de belangrijkste toelatingsbesluiten van het Ctgb:

J. M. Bonmatin · I. Moineau · R. Charvet · M. E. Colin · C. Fleche · E. R. Bengsch

Following evidence for the intoxication of bees, the systemic insecticide imidacloprid was suspected
from the mid nineties of having harmful effects. Recently, some studies have demonstrated that
imidacloprid is toxic for the bees at sub-lethal doses. These doses are evaluated in the range between
1 and 20 μg kg–1, or less. It appeared thus necessary to study the fate of imidacloprid in the environment
at such low levels. Thus, we developed methods for the determination of low amounts, in
the μg kg–1 range, of the insecticide imidacloprid in soils, plants and pollens using high pressure liquid
chromatography – tandem mass spectrometry (LC/APCI/MS/MS). The extraction and separation
methods were performed according to quality assurance criteria, good laboratory practices and the
European Community’s criteria applicable to banned substances (directive 96/23 EC). The linear concentration
range of application was 1–50 μg kg–1 of imidacloprid, with a relative standard deviation of
2.9% at 1 μg kg–1. The limit of detection and quantification are respectively LOD = 0.1 μg kg–1 and
LOQ = 1 μg kg–1 and are suited to the sub-lethal dose range. This technique allows the unambiguous
identification and quantification of imidacloprid. The results show the remanence of the insecticide in
soils, its ascent into plants during flowering and its bioavailability in pollens.
Key words: imidacloprid, insecticide, Gaucho®, analysis, soils, plants, pollens, bees

Download de hele sudie

Een Canadese Imker heeft zich uitvoerig in de wetenschappelijke discussie over de bijensterfte verdiept. Hij schreef er een artikel over met onder meer dit opmerkelijke feit:

"I would draw your attention to this quote, from the label of Premise 75, a Bayer product with 75% imidacloprid and 25% inert used to kill termites and ants (other social insects like bees): "Premise causes a range of effects in termites, they stop feeding and are unable to maintain their colony. A second effect, exclusive to Premise, is called Premise plus Nature. This product makes termites susceptible to infection by naturally occurring organisms. Either way, the termites die and your home is protected". Exactly, my point, weaken the colony of bees with lethal and sublethal effects and surely disease will set in, and it is crass to use this effect to advertise a product, and then use it to blame beekeepers' problems on diseases."

Bijen en mieren leven beide in een colonie. De toegenomen ziektes bij bijenvolken en de toegenomen blootstelling aan imidacloprid vallen samen in de tijd. Het wordt tijd dat dit mogelijke verband beter onderzocht wordt.

Ezine, 26 March 2009

These comments, submitted by the National Honey Bee Advisory Board to EPA concerning the registration of imidacloprid, a systemic pesticide produced by Bayer Chemical Company, have been edited here because of length. But the stories have not been changed or altered. The NHBAB consists of beekeepers from both the AHPA and the ABF, and represents most of the nation’s commercial beekeepers. EPA now must act on these and other comments regarding this compound. At the same time, this group of beekeepers and Bayer are meeting to discuss continued research with this compound. Time will tell if increased regulation, or more precise research improve the situation.

Beekeepers from around the United States, and around the world, have had persistent problems associated with the use of the systemic pesticide imidacloprid. Since the first uses of imidacloprid in France in 1994 on sunflowers beekeepers reported problems. Soon the condition was given a name in France: “mad bee disease.” Problems reported by beekeepers, combined with mounting independent scientific data, caused the French Minister of Agriculture to suspend the use of imidacloprid on sunflowers in January of 1999. In February 2004, France extended the suspension to include uses on corn. At the same time they further broadened the ban on systemic insecticides to include the chemical fipronil.