Bijensterfte, oorzaken en gevolgen

De Gelderlander, 1 mei 2010, door Jan Beekman

Tjeerd Blacquiere maakte zich bij imkers, en dus ook bij Jan Beekman, niet geliefd door de kritiek die hij had op de imkers ten aanzien van de bijensterfte. De Nederlandse imker kan wel degelijk bijen houden en is goed op de hoogte van wat wel en niet moet.

Het onderzoek naar de bijensterfte dat in opdracht van het ministerie van LNV wordt uitgevoerd, staat ter discussie. Deze week liet dr. Arie Koster, deskundige op het gebied van bijenvriendelijke milieus, weten grote twijfels te hebben over de zorgvuldigheid van het onderzoek. Zo geeft hij aan dat het deelrapport van onderzoeksbureau Alterra over groenbeheer en de bijenvoedselvoorraad vele feitelijke onjuistheden bevat. Een ander lopend onderzoek neemt de bijdrage van bestrijdingsmiddelen aan de bijensterfte niet mee. Koster maakt zich grote zorgen, omdat deze onderzoeken als basis dienen voor het overheidsbeleid. Marianne Thieme heeft naar aanleiding hiervan Kamervragen gesteld aan demissionair minister Verburg. Bijensterfte dient te worden aangepakt omdat bijen van cruciaal belang zijn voor de bestuiving van een groot aantal planten. Zonder bijen is er geen voedselproductie.

Joop Spijker, Tineke de Boer, en Henk van Blitterswijk

De auteurs van het Alterra-rapport 1975 ‘De betekenis van het openbaar groen voor bijen’ hebben kennis genomen van de mening van Arie Koster die stelt dat ons rapport “van tafel moet”.

Wij hebben de inhoud van de kritiek nauwkeurig bestudeerd. Op de belangrijkste punten gaan we hieronder nader in. Als auteurs zijn we echter nog steeds van mening dat ons rapport een waardevolle bijdrage levert aan de kennis van de betekenis van het openbaar groen voor bijen . Dat wordt ondersteund door de Nederlandse Bijenhoudersvereniging (NBV) die ons rapport positief heeft ontvangen, en de diverse uitnodigingen die wij krijgen het rapport toe te lichten.

Dr. Arie Koster schreef al eerder een eerste reaktie op het Alterra rapport “De betekenis van openbaar groen voor bijen” dat in opdracht van de Minister werd geschreven. Hij dook er dieper in en concludeert dat het rapport van amateurisme en onkunde aan elkaar hangt.

Forum bijdrage aan Agrarisch Dagblad 5mrt 2010

De nieuwe Nederlandse regelgeving om bijensterfte tegen te gaan, gaat niet ver genoeg, vindt hoogleraar Jeroen van der Sluijs. Er kan beter geïnvesteerd worden in een bijvriendelijke maisteelt, in plaats van een symbolische investering door het ombouwen van maiszaaimachines.

Lees het artikel op de website van Agrarich Dagblad

Volgens LTO is er geen oorzakelijk verband tussen het gebruik van bepaalde gewasbeschermingsmiddelen (zoals neonicotinoiden) en bijensterfte. Belangrijke oorzaken van de bijensterfte zijn naar de mening van LTO de varroamijt en verminderd voedselaanbod. Een betere biodiversiteit en tijdige bestrijding van de varroamijt zijn daarom nodig om de bijen betere kansen te geven. Dit zijn volgens LTO enkele conclusies die onlangs zijn getrokken in de ‘Werkgroep bestuivende insecten en gewasbeschermingsmiddelen en biociden’. In deze groep zitten allerlei specialisten van overheid, bijenonderzoek (bijen@wur), bijenhouderij (NBV vertegenwoordigers) en het bedrijfsleven, waaronder LTO, Bayer (de producent van imidacloprid) en Syngenta (de producent van thiamethoxam). Een verband tussen de bijensterfte in de winters van 2008 en gehaltes van die stof in het oppervlaktewater kan volgens LTO niet worden aangetoond. Henk van der Scheer, namens de NBV (Nederlandse Bijenhouders Vereniging) voorzitter van de werkgroep 'Bestuivende insecten en gewasbeschermingsmiddelen en biociden' schaart zich in zijn artikel " 'Spuitschadecommissie' spreekt met toxicoloog Tennekes over neonicotinen" in de december 2009 uitgave van het NBV Blad Bijenhouden achter de LTO visie. De werkgroep maakt zich wel zorgen over sterke overschrijdingen van toelaatbare risiconiveaus in het oppervlaktewater door met name imidacloprid. Dit naar aanleiding van een voordracht van Dr. Henk Tennekes bij de ‘Werkgroep bestuivende insecten en gewasbeschermingsmiddelen en biociden’. Aangezien deze weergave van de beraadslagingen niet overeenstemt met de werkelijkheid is de betreffende presentatie van Tennekes voor eigen oordeelsvorming online geplaatst:
http://www.bijensterfte.nl/sites/default/files/Bijensterfte%20Voordracht...

Onderstaande discussiebijdrage is overgenomen met toestemming van IRS hét Kennis- en Onderzoekscentrum voor de Suikerbietenteelt in Nederland (www.irs.nl) en geeft de visie van het IRS weer op het vraagstuk van Neonicotinoiden en bijensterfte.

Discussie over bijensterfte
Neonicotinoiden in de Nederlandse suikerbietenteelt

Datum: 21 augustus 2009
Opstellers: Frans Tijink, Toon Huijbregts, Elma Raaijmakers, Bram Hanse en Jurgen Maassen

1 Inleiding
In Nederland is discussie ontstaan over de oorzaken van de verhoogde bijensterfte de afgelopen jaren (zie bijvoorbeeld www.bijensterfte.nl). In een ingezonden brief in de NRC van 2 mei 2009 schrijven de onderzoekers Van der Sluijs en Tennekes: ´De sterfte van bijenvolken bij Nederlandse imkers is de afgelopen zes jaar verdubbeld’. Als belangrijkste oorzaak noemen zij het toegenomen gebruik van neonicotinoiden[1]. Volgens de Nederlandse Bijenhouders Vereniging (NBV)[2] is het toeschrijven van de abnormale sterfte van bijenvolken aan het gebruik van neonicotinoiden, zoals Van der Sluijs en Tennekes doen, erg kort door de bocht en weinig gefundeerd. Voor de NBV blijft de veroorzaker van de bijensterfte in de winter de varroamijt, naast mogelijk Nosema ceranae en het gebrek aan stuifmeelbronnen in de zomer.
Directe redenen voor deze notitie zijn (a) het initiatief ‘Stop de Bijensterfte’[3] waarin wordt opgeroepen tot een moratorium voor de neonicotinoiden imidacloprid, clothianidine en thiamethoxam en (b) het persbericht van Stichting Natuur en Milieu (SNM)[4], waarin intrekking van de toelating van imidacloprid wordt geëist.
Hoewel in bovenstaande initiatieven gewezen wordt naar andere teelten en toepassingen, raakt een eventuele intrekking van de toelating of een moratorium van neonicotinoiden de bietenteelt wel degelijk.
De centrale vragen in deze notitie zijn: leidt de specifieke toepassing van neonicotinoiden in de Nederlandse suikerbietenteelt tot mogelijke blootstelling aan bijen? Wat is de impact van een mogelijke wegval van neonicotinoiden voor de Nederlandse bietenteelt?

In het oppervlaktewater zit op sommige plekken 10.000 keer meer imidacloprid dan de norm toelaat. Dat blijkt volgens Stichting Natuur & Milieu (SNM) uit de metingen van de verschillende waterschappen en waterbeheerders. SNM wil dat de toelating van imidacloprid wordt ingetrokken. Volgens SNM leidt het gebruik van imidacloprid tot sterfte van bijen en andere insecten. Jurgen Maassen van bieteninstituut IRS meent dat een verbod van het insecticide in suikerbieten van weinig invloed zal zijn op de bijensterfte. Het gewas trekt helemaal geen bijen aan. De aangevoerde link tussen bijensterfte en de toename van imidacloprid in het oppervlaktewater in bepaalde gebieden is niet toe te schrijven aan de suikerbietenteelt, aldus IRS. De Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV) dringt er in een brief bij minister Verburg van LNV op aan om de toelating voor het insecticide imidacloprid in ieder geval voor zaaizaadontsmetting in stand te houden. Volgens het CTGB zijn er geen aanwijzingen dat massale bijensterfte wordt veroorzaakt door gebruik van deze middelen.

Fri, Jul 17, 2009

Having received more than 12,000 comments from concerned citizens, the Environmental Protection Agency announced yesterday it will begin reviewing the pesticide responsible for Colony Collapse Disorder of bees.

As one of the first organizations in the U.S. to begin tracking this story, SafeLawns.org has long concluded that a synthetic nicotine known as imidacloprid — used to kill grubs on lawns — is responsible for the widespread bee epidemic that has claimed more than a third of the nation’s beehives since 2006. France, Germany, Italy and several other nations have already banned the chemical, often marketed as “Merit,” that has been licensed for use in the U.S. since the 1990s, but came into widespread use in 2005 after the EPA banned diazinon.

Toxicoloog Dr. Henk Tennekes (www.toxicology.nl) pleit in het Agrarisch Dagblad van 20 juli 2009 voor een onmiddelijk verbod op het gebruik van het insecticide imidacloprid in de Randstad. Aanleiding is de massale bijensterfte van de laatste jaren in de regio's Amsterdam, Groene Hart, Bollenstreek en Rijnmond, die volgens hem niet los staat van de extreme normoverschrijdingen van voor bijen zeer schadelijke insecticiden in het oppervlaktewater van de Randstad. De hoogste gemeten imidacloprid concentratie (19 december 2005) overschreed bijna 25.000 keer de ad hoc MTR (maximaal toelaatbaar risiconiveau) norm voor oppervlaktewater. In de Randstad zijn tegelijkertijd ook hoge normoverschrijdingen van andere voor bijen zeer schadelijke insecticiden (carbamaten en organofosfaten) gemeten. Imidacloprid heeft een langere halfwaarde tijd in water dan carbamaten en organofosfaten en vormt daarmee de grootste bedreiging voor nuttige insecten. De Stichting Natuur en Milieu gaat nog een stap verder en eist intrekking van de toelating van imidacloprid in Nederland.

Toxicoloog Dr. Henk Tennekes is er van overtuigd dat de massale bijensterfte in het Groene Hart in 2008 en in Almere in 2009 niet los staat van de hoge concentratie insecticiden in het oppervlaktewater. Extreme normoverschrijdingen van het voor bijen zeer giftige insecticide imidacloprid zijn vanaf 2004 gemeten in het oppervlakte water van Boskoop, Waddinxveen en Nieuwerkerk aan den Ijssel. Ook in Almere zijn sinds 2004 extreme normoverschrijdingen in het oppervlaktewater gemeten van verschillende voor bijen zeer giftige insecticiden (imidacloprid, propoxur, malathion, en parathion-methyl).

Tennekes betoogt dit in het Algemeen Dagblad van dinsdag 14 juli 2009 en in Almere Vandaag van 10 juli 2009.

By Thad Box - www.WesternFarmerStockman.com June 2009 - opinion

It is generally accepted that toxic bank loans caused our financial system to collapse. Now it appears that toxic substances are causing collapse of a whole host of pollinators that keep natural systems functioning efficiently. And the collapses of both the financial and biological systems are part of a larger system failure. Beginning in the 1990s, beekeepers began to suspect the systemic insecticide imidacloprid for death of bees. This is a product that is taken up by plants and becomes systemic, that is it is stored in and moves through the plant system. Once the chemical is in the nectar and pollen of the plant, nothing can protect pollinators who gather the poisoned food.

Op 2 mei hebben de onderzoekers van der Sluijs en Tennekes in de NRC een discussie geopend over het gebruik van neonicotinen in land- en tuinbouw.
De NBV heeft zich hierover beraden en neemt, na advies van haar bestuivingcommissie het navolgende standpunt in.

Neonicotinen zijn voor de bijen fundamenteel gevaarlijke stoffen. Het is goed mogelijk dat er toepassingen van deze groep van bestrijdingsmiddelen bestaan die weinig risicovol zijn voor bijen. Echter het gebruik van neonicotinen, op gewassen, die bijen nodig hebben voor de bestuiving, zou gemeden moeten worden.

Discussiebijdrage door: Jaap van Wenum
Akkerbouwer in Kootwijkerbroek en beleidsadviseur plantaardig bij LTO Nederland

Wanneer berichten in de pers verschijnen over 'landbouwgif' met als oplossing het verbieden van middelen dan roept dat bij mij altijd enig wantrouwen op. Negen van de tien keer hebben we dan te maken met activiteiten van bekende organisaties die zich grote zorgen maken over de gezondheid van zwangere vrouwen, ongeboren vruchten en jonge kinderen. Met als oorzaak die vermaledijde inzet van gewasbeschermingsmiddelen door boeren en tuinders.

Op donderdag 11 juni organiseert Studium Generale van de Universiteit Leiden een debat tussen toxicoloog Dr. Henk Tennekes en bijenonderzoeker Dr. Tjeerd Blacquière over het vraagstuk van de sterk toenemende bijensterfte in Nederland.
Aanvang: 19.30 uur.
Plaats: Lorentzzaal in het Kamerlingh Onnes Gebouw van de Universiteit Leiden (Steenschuur, Leiden).

Download de presentatie: Insecticiden en de Bijensterfte, Henk Tennekes, Studium Generale, Universiteit Leiden, 11 juni 2009

Zie ook: www.nieuws.leidenuniv.nl/nieuws-agenda/b.html

Voor een verslag, zie: http://www.bijensterfte.nl/nl/node/56

Twee dagen later, op zaterdag 13 juni vind in Leiden de jaarlijkse Bijen en Milieumarkt plaats.
zie: www.deleidsebijenmarkt.nl

14 mei 2009, Visie: "Toch de varroa, niet het gif"

Persverkaring van Tjeerd Blacquière in reactie op de brief in NRC van 2 mei van Van der Sluijs en Tennekes

Insecticiden zijn de grote veroorzakers van de bijensterfte. Middelen als Gaucho, met als werkzame stof een zogeheten neo-nicotine, zouden daarom verboden moeten worden. Dat beweren Utrechtse onderzoekers. Niet waar, reageert de Wageningse bijendeskundige dr. Tjeerd Blacquière. De varroamijt is de grote boosdoener.